મોદી સરકારે પૂર્વ રાષ્ટ્રપતિ રામનાથ કોવિંદની અધ્યક્ષતામાં ‘વન નેશન, વન ઈલેક્શન’ પર એક સમિતિની રચના કરી છે. સમિતિના સભ્યો કોણ હશે તે અંગેનું જાહેરનામું ટૂંક સમયમાં બહાર પાડવામાં આવશે. સરકારે 18 અને 22 સપ્ટેમ્બરની વચ્ચે સંસદનું વિશેષ સત્ર બોલાવ્યાના એક દિવસ બાદ આ પગલું આવ્યું છે, જેનો એજન્ડા ગુપ્ત રાખવામાં આવ્યો છે. એવી ચર્ચા છે કે સરકાર સંસદમાં વન નેશન વન ઇલેક્શન માટે બિલ લાવી શકે છે. વન નેશન વન ઈલેક્શનનો સીધો અર્થ એ છે કે દેશમાં યોજાનારી તમામ ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવી જોઈએ.
છેલ્લા કેટલાક સમયથી વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદી લોકસભા અને રાજ્ય વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે કરાવવાની જોરદાર હિમાયત કરી રહ્યા છે. હવે તેના પર વિચાર કરવા માટે રામનાથ કોવિંદને જવાબદારી સોંપવાનો નિર્ણય ચૂંટણીલક્ષી અભિગમના યજમાન તરીકે સરકારની ગંભીરતા દર્શાવે છે. નવેમ્બર-ડિસેમ્બરમાં પાંચ રાજ્યોમાં વિધાનસભાની ચૂંટણી યોજાવાની છે અને ત્યાર બાદ આવતા વર્ષે મે-જૂનમાં લોકસભાની ચૂંટણી યોજાશે.
વન નેશન, વન ઈલેક્શન કમિટી અંગે પ્રતિક્રિયા આપતા શિવસેના (ઉદ્ધવ જૂથ)ના અનિલ દેસાઈએ કહ્યું, ‘મને મીડિયા દ્વારા માહિતી મળી રહી છે. આવી વાતો ફેલાવવી યોગ્ય નથી. 5 રાજ્યોમાં ચૂંટણી યોજાવા જઈ રહી છે, સરકારે જોવું જોઈએ કે દેશની જનતા શું ઈચ્છે છે, તેમનો અભિપ્રાય પણ ધ્યાનમાં રાખવો જોઈએ.’
તમને જણાવી દઈએ કે સરકારે 18 થી 22 સપ્ટેમ્બર સુધી લોકસભા અને રાજ્યસભાનું વિશેષ સત્ર બોલાવ્યું છે જેમાં 5 બેઠકો યોજાશે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે સરકાર યુનિફોર્મ સિવિલ કોડ (યુસીસી) અને મહિલા આરક્ષણ બિલ પણ લાવી શકે છે.
વન નેશન-વન ઇલેક્શનના ફાયદા શું છે?
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ પોતે વન નેશન-વન ઇલેક્શનની હિમાયત કરી છે. આ બિલના સમર્થન પાછળ સૌથી મોટી દલીલ એ છે કે તેનાથી ચૂંટણીમાં ખર્ચવામાં આવતા કરોડો રૂપિયાની બચત થઈ શકે છે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ અનેક પ્રસંગોએ વન નેશન-વન ઈલેક્શનની હિમાયત કરી છે. તેની તરફેણમાં કહેવાયું છે કે વન નેશન-વન ઇલેક્શન બિલ લાગુ થવાથી દેશમાં દર વર્ષે યોજાતી ચૂંટણી પર ખર્ચવામાં આવતા જંગી નાણાંની બચત થશે. તમને જણાવી દઈએ કે 1951-1952ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 11 કરોડ રૂપિયાનો ખર્ચ કરવામાં આવ્યો હતો જ્યારે 2019ની લોકસભા ચૂંટણીમાં 60 હજાર કરોડ રૂપિયાનો જંગી ખર્ચ આવ્યો હતો. પીએમ મોદીએ કહ્યું છે કે આનાથી દેશના સંસાધનોની બચત થશે અને વિકાસની ગતિ ધીમી નહીં પડે.
વડાપ્રધાન નરેન્દ્ર મોદીએ સંસદની અંદર અનેક પ્રસંગોએ વન નેશન વન ઈલેક્શનની વાત કરી છે. તેમણે તમામ રાજકીય પક્ષોને આ ફોર્મ્યુલા પર સાથે આવવા અપીલ પણ કરી હતી. તેમણે તેમની દલીલ પાછળ ઘણી દલીલો પણ આપી હતી જેમાં પૈસાનો બગાડ બચાવવા ઉપરાંત શ્રમ સંસાધનોનો પણ ઉલ્લેખ કર્યો હતો. પીએમ મોદીએ કહ્યું કે વન નેશન, વન ઈલેક્શન ચર્ચાનો વિષય નથી પરંતુ આજના સમયની માંગ છે.
વારંવાર ચૂંટણી યોજવાની ઝંઝટમાંથી છુટકારો મળશે
વન નેશન-વન ઇલેક્શનના સમર્થન પાછળ એક દલીલ એવી પણ છે કે ભારત જેવા વિશાળ દેશમાં દર વર્ષે ક્યાંક ને ક્યાંક ચૂંટણીઓ યોજાય છે. આ ચૂંટણીઓનું આયોજન કરવામાં સમગ્ર રાજ્યની મશીનરી અને સંસાધનોનો ઉપયોગ કરવામાં આવે છે. પરંતુ આ વિધેયકના અમલ સાથે ચૂંટણીની વારંવારની તૈયારીઓમાંથી મુક્તિ મળી જશે. આખા દેશમાં ચૂંટણી માટે એક જ મતદાર યાદી હશે, જેના કારણે સરકારના વિકાસ કાર્યોમાં કોઈ અડચણ નહીં આવે.
વિકાસના કામોની ગતિ અટકશે નહીં
વન નેશન-વન ઇલેક્શનનું સમર્થન કરનારાઓનું કહેવું છે કે દેશમાં અવારનવાર ચૂંટણી થવાના કારણે આદર્શ આચારસંહિતા લાગુ કરવી પડે છે. જેના કારણે સરકાર સમયસર કોઈ નીતિવિષયક નિર્ણય લઈ શકતી નથી અથવા તો વિવિધ યોજનાઓના અમલીકરણમાં સમસ્યા સર્જાય છે. જેના કારણે વિકાસના કામો પર ચોક્કસ અસર થાય છે.
કાળા નાણા પર અંકુશ આવશે
વન નેશન-વન ઇલેક્શનની તરફેણમાં એવી દલીલ પણ છે કે તે કાળાં નાણાં અને ભ્રષ્ટાચારને કાબૂમાં રાખવામાં મદદ કરશે. વિવિધ રાજકીય પક્ષો અને ઉમેદવારો પર ચૂંટણી દરમિયાન કાળા નાણાંનો ઉપયોગ કરવાનો આરોપ છે. પરંતુ એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે આ બિલના અમલીકરણથી આ સમસ્યામાંથી ઘણી હદ સુધી છુટકારો મળી જશે.
વન નેશન-વન ઇલેક્શનથી શું નુકસાન થઈ શકે?
કેન્દ્ર સરકાર ભલે વન નેશન-વન ઇલેક્શનના પક્ષમાં હોય, પરંતુ તેની સામે અનેક જોરદાર દલીલો કરવામાં આવી રહી છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે જો આ બિલ લાગુ થાય છે તો કેન્દ્રમાં બેઠેલી પાર્ટીને તેનો એકતરફી ફાયદો મળી શકે છે. જો દેશમાં સત્તા પર બેઠેલા કોઈપણ પક્ષનું સકારાત્મક વાતાવરણ હોય તો તેના કારણે સમગ્ર દેશમાં માત્ર એક જ પક્ષનું શાસન આવી શકે છે, જે ખતરનાક હશે.
રાષ્ટ્રીય-પ્રાદેશિક પક્ષો વચ્ચેના મતભેદો
તેની સામે એક દલીલ એ પણ કહેવામાં આવી રહી છે કે તેનાથી રાષ્ટ્રીય અને પ્રાદેશિક પક્ષો વચ્ચે મતભેદ વધી શકે છે. એવું કહેવામાં આવી રહ્યું છે કે વન નેશન-વન ઇલેક્શનથી રાષ્ટ્રીય પક્ષોને મોટો ફાયદો થઈ શકે છે જ્યારે નાના પક્ષોને નુકસાન થવાની સંભાવના છે.
ચૂંટણી પરિણામોમાં વિલંબ થઈ શકે
જો વન નેશન-વન ઇલેક્શન બિલ હેઠળ આખા દેશમાં લોકસભા અને વિધાનસભાની ચૂંટણીઓ એકસાથે યોજવામાં આવે તો ચૂંટણીના પરિણામોમાં વિલંબ થવાની પૂરેપૂરી શક્યતા છે. ચૂંટણીના પરિણામોમાં વિલંબ ચોક્કસપણે દેશમાં રાજકીય અસ્થિરતા વધારશે, જેના કારણે સામાન્ય લોકોને પણ હાલાકી ભોગવવી પડશે.
