સામ્યવાદી ફિલસૂફ કાર્લ માર્ક્સની વાત સાથે સંમત હતા કે ધર્મ અફીણ છે, જેને લેવાથી લોકો અને દેશો બધું ખતમ થઈ જાય છે. લેબર પાર્ટીએ આ વાતને પોતાનું સૂત્ર બનાવી લીધું, અને વર્ષ 1976 માં પોતાને વિશ્વનો પ્રથમ નાસ્તિક દેશ જાહેર કરી દીધો.
આ રીતે થઈ હતી શરૂઆત
અલ્બાનિયામાં યુદ્ધ પછીનો ઇતિહાસ ઉથલ-પાથલ ભરેલો રહ્યો. ત્યારે અહીં સામ્યવાદી સરમુખત્યાર એનવર હોક્સા સત્તામાં હતા. તેઓ માનતા હતા કે ધર્મના કારણે જ દુનિયા બરબાદ થઈ શકે છે. તેઓ સામ્યવાદી ફિલસૂફ કાર્લ માર્ક્સની વાત સાથે સંમત હતા કે ધર્મ અફીણ છે, જેને લેવાથી લોકો અને દેશો બધું ખતમ થઈ જાય છે. લેબર પાર્ટીએ આ વાતને પોતાનું સૂત્ર બનાવી લીધું, અને વર્ષ 1976 માં પોતાને વિશ્વનો પ્રથમ નાસ્તિક દેશ જાહેર કરી દીધો.
આ પહેલાં ચલાવ્યું ભારે અભિયાન
એ જમાનામાં ધર્મગુરુઓને પછાત અને ચતુર કહેવાવા લાગ્યા. જણાવવામાં આવવા લાગ્યું કે તેમની પાસે કેટલી સંપત્તિ છે, અથવા તેમના કેટલા બાળકો પોતે નાસ્તિકતા તરફ વળી ચુક્યા છે. આ રીતે સામાન્ય લોકોને ધર્મથી દૂર કરવાના પ્રયાસ થવા લાગ્યા. ત્યાં સુધી કે કોઈ ચોક્કસ ધર્મને અનુસરનારા પ્રભાવશાળી લોકોને પણ સજા મળવા લાગી. વર્ષ 1946માં, જ્યારે યુદ્ધ સમાપ્ત જ થયું હતું, ઘણા લોકોને મિલિટરી ટ્રાયલ પછી મૃત્યુદંડની સજા કરવામાં આવી.
કેટલાય ધાર્મિક સંસ્થાનો તોડવામાં આવ્યા
અલ્બેનિયન ઇન્સ્ટિટ્યૂટ ઑફ પોલિટિકલ સ્ટડીઝના મેમરી મ્યુઝિયમ પ્રોજેક્ટનો દાવો છે કે તે સમયગાળા દરમિયાન કુલ 2,169 ધર્મસ્થળો તોડવામાં આવ્યા કે બંધ કરી દેવામાં આવ્યા. તેમાંથી 740 મસ્જિદો હતી, જ્યારે 608 ઓર્થોડોક્સ અને 157 કેથોલિક ચર્ચ હતા. બાકીના અન્ય ધાર્મિક સ્થળો હતા. સરકારી મીડિયામાં એવી વાતો બતાવવામાં આવી, જેનાથી લોકોનો ધર્મમાંથી વિશ્વાસ ઉઠવા લાગ્યો.
બંધારણ શું કહે છે?
1970 ના દાયકામાં દેશને નાસ્તિક જાહેર કરતા, અલ્બેનિયન બંધારણમાં કલમ 37માં કહેવામાં આવ્યું – રાજ્ય કોઈપણ ધર્મને માન્યતા આપતું નથી અને વૈજ્ઞાનિક વિચારને પ્રોત્સાહન આપવા માટે નાસ્તિકતાને સમર્થન આપે છે. કલમ 55માં સ્પષ્ટ કરવામાં આવ્યું કે ધાર્મિક આધાર પર કોઈ સંસ્થાની રચના કરી શકાતી નથી.
શંકાએ બદલી નાખ્યો દેશનો નકશો
સરમુખત્યાર હોક્સાના ગુસ્સાનું કારણ માત્ર એ જ નથી કે તે માર્ક્સથી પ્રભાવિત હતો, પણ એ પણ કારણ કે તે અમુક ધર્મોની આંતરરાષ્ટ્રીય કડીઓ જોતો હતો. અલ્બાનિયા એક નાનો દેશ હતો, જેની પાસે બહુ સૈન્ય કે આર્થિક શક્તિ નહોતી. બીજા વિશ્વ યુદ્ધ પછી એમ પણ વિશ્વના મોટાભાગના દેશોમાં ખૂબ જ તણાવ હતો. આવી સ્થિતિમાં હોક્સાને લાગ્યું કે ધાર્મિક લોકોની આંતરરાષ્ટ્રીય ઓળખાણ પણ તેમના દેશને જોખમમાં મૂકી શકે છે. આ જ કારણ છે કે ધર્મને આટલી હિંસા સાથે ખતમ કરવાનો પ્રયાસ થયો.
યુવાનોને ધર્મ વિરુદ્ધ ઉશ્કેરવા માટે હોક્સાના સમયગાળા દરમિયાન ઘણી ફિલ્મો પણ બનાવવામાં આવી. ટુ ડાઇ ઓન વન્સ ફીટ અને ફ્રીડમ ઓર ડેથ આવી જ કેટલીક ફિલ્મો હતી. સરમુખત્યારના લોકોએ તેની વાર્તા એવી બનાવી કે ધાર્મિક ગુરુઓ વિલન જેવા દેખાવા લાગ્યા જેઓ પોતાના જ દેશને આંતરરાષ્ટ્રીય તાકાતોને વેચી દે છે.
1985માં હોક્સાના મૃત્યુ પછી વસ્તુઓ બદલાઈ ગઈ
ગુપ્ત રીતે તેમના ધર્મનું પાલન કરનારા લોકો ખુલ્લેઆમ આગળ આવવા લાગ્યા. 2011ની વસ્તી ગણતરીમાં, અલ્બેનિયન વસ્તીના 56 ટકાથી વધુ લોકોએ પોતાને મુસ્લિમ ગણાવ્યા, જ્યારે 11 ટકાથી વધુ કેથોલિક ધર્મમાં માનતા હતા. બાકીની વસ્તી વિવિધ ધર્મોને અનુસરતી હતી. નાસ્તિકતા પર ભાર મૂકતા આ દેશમાં, લગભગ 3 ટકા લોકો હજુ પણ પોતાને કોઈ પણ ધર્મમાં ન માનનારા ગણાવે છે. અલ્બેનિયન બંધારણ પણ કોઈ એક ધર્મને માન્યતા આપતું નથી, પરંતુ તમામ ધર્મોને સમાન માને છે.
